गोवर्धन पुजा मनाईदै , गोवर्धन पुजा किन मनाईन्छ ….

145

- Advertisement -

वीरंज १९ कार्तिक ।
दीपावलीको अर्को दिन गोवर्धन पूजा गरिन्छ । मानिसहरूले यसलाई अन्नकूट भनेर पनि चिन्छन् । हाम्रो लोकजीवनमा यो पर्वको ठूलो महत्व छ । प्रकृतिसँग मानिसको प्रत्यक्ष सम्बन्ध यस पर्वमा देखिन्छ । यो पर्वको आ–आफ्नै आस्था र लोककथा छ । यस दिन महिलाहरु आफनो घरको आँगनमा गाईको गोबरबाट लिपेर मानव आकृति तथा गाँई र अन्य पशुहरुको आकृति बनाउछन । त्यसपछि धूप, दियो, नैवेद्य अर्पण गरी अन्नकूट र भात चढाइन्छ । यसरी महिलाहरुद्वारा गोबरले बनाईएको आकृतिको भोलि पल्ट अफनो टोलको चौकमा सबै महिलाहरु जम्मा भई त्यस आकृतिको केहि भाग एकै ठाँउमा राखि फुल, मिठाई , बजडि तथा अन्य विभिन्न परिकार चढाई गित गाउदै भगवान को पुजा गर्छन । र त्यहि भोलिपल्टको पुजा सकिएसंगै पुजा मा चढाईएको बजडी र मिठाई ख्वाई आफनो भाईलाई टिका लगाउछन जस्लाई हामि भाई टीका भन्छौ । भनिन्छ कि यदि विधि विधानले सफा मनले गोवर्धन भगवानको पुजा गरियो भने वर्ष भरि ने भगवान श्री कृष्णको कृपा रहिरहन्छ ।

गोवर्धन पुजा मा गोधन अर्थात गाईको पूजा गरिन्छ । शास्त्रमा भनिएको छ कि गाई त्यहि प्रकारले पवित्र छिन जस्तै नदीहरुमा गंगा पवित्र छ । गाईलाई लक्ष्मीको रूप पनि भनिन्छ । जसरी माता लक्ष्मीले सुख र समृद्धि प्रदान गर्छिन्, त्यसैगरी गाई माताले पनि आफनो दूधले स्वास्थय स्वरुप धन प्रदान दिन्छिन् । यसरी गाईलाई सम्पूर्ण मानव जातिले पूजनीय र सम्मान गर्छ । गाईप्रति श्रद्धा प्रकट गर्न कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदाका दिन गोवर्धनको पूजा गरी गाईलाई प्रतीक मानिन्छ ।

जब भगवान श्री कृष्णले ब्रजवासीहरुलाई मुसलधारे वर्षाबाट बचाउन गोवर्धन पर्वतलाई आफ्नो कान्छो औंलामा सात दिनसम्म राखे र त्यसको छायाँमा गोप र गोपिकहरू खुसीसाथ बसे । सातौं दिन भगवानले गोवर्धनलाई तल राखेर हरेक वर्ष गोवर्धन पूजा गरी अन्नकूट पर्व मनाउने आदेश दिए । त्यसबेलादेखि यस पर्वलाई अन्नकूटको नामले मनाउन थालिएको हो ।

गोवर्धन पुजा को सम्बंधमा लोककथा

गोवर्धन पूजाको सम्बन्धमा एउटा लोककथा प्रचलित छ । देवराज इन्द्र घमण्डी बनिसकेका थिए । इन्द्रको घमण्ड तोड्नका लागि स्वयम् लीलाधारी श्रीहरि विष्णुका अवतार भगवान श्रीकृष्णले लीलाको रचना गर्नुभयो । भगवानको यो लीलामा एक दिन यस्तो भयो कि ब्रजका सबै मानिसहरु उत्कृष्ट परिकार बनाउँदै पूजाको तयारी गरिरहेका थिए । श्रीकृष्णले आफनो आमा यशोदालाई धेरै सहजतापूर्वक सोधे, “आमा, तपाई कसको पूजाको तयारी गर्दैहुनुहुन्छ । कृष्णको कुरा सुनेर आमाले कृष्णलाई भनिन्, हामी इन्द्रको पूजाको लागि अन्नकूट तयार गर्दैछौं । आमाले यति भनेपछि श्रीकृष्णले आमालाई भने, हामी किन इन्द्रको पूजा गर्छौं ? आमाले भनिन्, ‘वर्षा हुन्छ, जसले खाद्यान्न उत्पादन गर्छ, जसबाट हाम्रा गाईले घास पाउँछन् । भगवान श्रीकृष्णले गोवर्धन पहाडको पूजा गर्नुपर्छ भन्नुभयो किनभने त्यहाँ हाम्रो गाईहरू चर्छन्, यस दृष्टिले गोवर्धन पर्वत मात्र पूजनीय छ र इन्द्रले कहिल्यै दर्शन पनि दिँदैनन् र पूजा नगर्दा क्रोधित हुन्छन्, त्यसैले यस्तो अहंकारीको पूजा गर्नुहुदैन ।

लीलाधारीको लीला र मायाले सबैले इन्द्रको सट्टा गोवर्धन पर्वतको पूजा गरे । देवराज इन्द्रले यसलाई आफ्नो अपमान मानेर भारी वर्षा गर्न थाले । प्रलय झै पानी परेको देखेर सबै ब्रजवासीले भगवान श्रीकृष्णलाई श्राप दिन थाले कि, सबै कुरा उनीहरुले कृष्णको कुरा मानेकै कारण भएको हो । त्यसपछि मुरलीधरले मुरलीलाई आफ्नो कम्मरमा राखेर सम्पूर्ण गोवर्धन पर्वतलाई आफ्नो कान्छो औंलामा उठाए र सबै बृजवासीहरूलाई आफ्नो गाई र बाछोसहित त्यहाँ शरण लिन बोलाए । कृष्णको यो लीला देखेर इन्द्र झन् क्रोधित भए जसको कारण वर्षा तीव्र भयो । इन्द्रको सम्मानको लागि, त्यसपछि श्रीकृष्णले सुदर्शन चक्रलाई पर्वतको शिखरमा बसेर वर्षाको गतिलाई नियन्त्रण गर्न भने र शेषनागलाई एउटा बाँध बनाएर पानीलाई पर्वतमा आउनबाट रोक्न भने ।

 

इन्द्रले लगातार सात दिनसम्म मुसलधारे वर्षा गरिरहे, त्यसपछि उनलाई थाहा भयो कि उनीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने कोही पनि छैन, त्यसैले उनी ब्रह्माजीकहाँ पुगे र सबै कथा सुनाए । ब्रह्माजीले इन्द्रलाई भन्नुभयो कि तपाईंले जुन कृष्णको कुरा गरिरहनुभएको छ, उँहा भगवान विष्णुको बास्तविक अंश हुन र उहानै पूर्ण पुरुषोत्तम नारायण हो । ब्रह्माजीको मुखबाट यो सुनेर इन्द्र धेरै लज्जित भए र श्रीकृष्णलाई भने कि भगवान, मैले तपाईलाई चिन्न सकिन, त्यसैले अहंकारले बिर्सिएँ । तपाईं दयालु र दयालु हुनुहुन्छ त्यसैले कृपया मेरो गल्ती माफ गर्नुहोस् । यसपछि देवराज इन्द्रले मुरलीधरको पूजा गरी भोग चढाए ।
यो पौराणिक घटनापछि गोवर्घन पूजा हुन थाल्यो । यस दिन ब्रजवासीहरूले गोवर्घन पर्वतको पूजा गर्छन् । यस दिन गाई र गोरुलाई नुहाएर रङ्ग लगाइ घाँटीमा नयाँ डोरी लगाइन्छ । गाई र गोरुलाई गुड़ र चामल मिसाएर खुवाउने गरिन्छ ।

Leave A Reply

Your email address will not be published.